Blog

Reading Dust, Stedelijk museum

Mirjam Cahn, Zwitserland 1949, 13 december 2024

Op de valreep van 2024 naar het Stedelijk Museum in Amsterdam. Door de nieuwe grote hal, via de oude restaurantruimte naar de achterkant van het oude trappenhuis en dan omdraaien om via die trap te komen bij de grote zaal.

Laat ik iets eerder beginnen. Er hingen in het begin van de tentoonstelling in Amsterdam affiches met de aankondiging van deze tentoonstelling. Daarop het beeld van een van de schilderijen. Een hoofd, vaag met een scherp uitgewerkte mond met tanden. Niet een heel aantrekkelijk beeld. Hier en daar had ik wat opgevangen over de aard van het werk, iets met geweld en vrouwen. Niet meteen een prettige teaser. Toch was ik nieuwsgierig geraakt. Ik denk door die tanden, zo vreemd.

Terug naar de grote zaal, veel en groot werk, ik sloeg links om en begon. Beelden van vrouwen. Op de vlucht, zwanger, bevallend, bedreigd. Het lijkt alsof Cahn door haar manier van schilderen een soort mistige trillende laag weet te creëren waardoor er een ruimtelijk gevoel ontstaat. En in die ruimte wordt een mens (of meer) neergezet. Enerzijds verdwijnt de figuur er haast in maar dan door scherpe getekende lijnen worden er accenten gelegd. Die werken als schijnwerpers en voeren je naar specifieke delen van het lichaam. Alsof je daar binnengehaald wordt.
En het werkt niet als illustratie of aanklacht, het gaat daaraan voorbij. De scene wordt benoemd en erkend. Enerzijds maakt dat het draaglijk om naar te kijken, tegelijk is het juist heel indringend omdat het op een universeel niveau binnen komt.

Hoeveel blote vrouwen zal ik gezien hebben in mijn leven, op doek, op film, op reclame, op toneel... en meestal via de (geïnternaliseerde) male gaze. Maar hier wordt bijvoorbeeld het baren van een kind op doek gezet, via beeld waartoe ik me kan en wil verhouden.

Er was meer: oorlogstuig, oorlogsmisdaden, doden of bijna doden. Je komt er niet opgevrolijkt vandaan, maar wel onder de indruk van deze verslaglegging van waartoe de mens in staat blijkt.

Geen naslagwerk, maar misschien is het moeilijk te pakken in druk, er gaat iets verloren, dat zie je bij de foto's hier (van de website van het Stedelijk). Het doet geen recht aan het echte beeld. Ik zag online dat er een ouder boek* is over haar werk. Daarin geen strakke foto's van haar schilderijen, maar worden er handelingen mee uitgevoerd, verplaats over een trap en/of afgesneden in een shot. Misschien een manier om datgene wat niet op foto kan komen, op deze manier te vertalen, met humor.

• * Publicatie: Miriam Cahn | FREMD das fremde STRANIERITA | 2022 | ISBN-13 : 987-3775752961
• Male gaze: vrouwenlichaam stelselmatig objectiveert, bekritiseert en in bedwang wil houden